Lekcja 1 z 3 · 12 min
Czym jest pochodna
Pochodna jako tempo zmiany, definicja przez granicę ilorazu różnicowego i pierwsza pochodna policzona z definicji.
Główna idea: tempo zmiany
Wyobraź sobie samochód, który przejechał drogę w czasie . Średnia prędkość między chwilą a chwilą to przebyta droga podzielona przez czas:
Im krótszy przedział , tym bliżej jesteśmy prędkości w danej chwili - tej, którą pokazuje prędkościomierz. Pochodna to dokładnie ten pomysł, zastosowany do dowolnej funkcji.
Definicja
Pochodną funkcji w punkcie nazywamy granicę
o ile ta granica istnieje i jest skończona. Wyrażenie pod granicą to iloraz różnicowy.
Co to znaczy na wykresie
Iloraz różnicowy to współczynnik kierunkowy siecznej przechodzącej przez punkty i . Gdy dąży do zera, sieczna przechodzi w styczną. Dlatego:
to współczynnik kierunkowy stycznej do wykresu w punkcie .
Stąd równanie stycznej:
Przykład: pochodna funkcji
Liczymy iloraz różnicowy w dowolnym punkcie :
Gdy , zostaje . Zatem - na przykład w punkcie styczna do paraboli ma nachylenie .
Źródła
Fakty na tej stronie sprawdziliśmy w tych źródłach. Wszystkie można swobodnie wykorzystywać - mają otwartą licencję albo nie podlegają prawu autorskiemu.
- Open AGH e-podręczniki - Pochodna funkcji jednej zmiennej rzeczywistej, moduł „Pochodna funkcji w punkcie” (prędkość średnia i chwilowa, definicja przez granicę ilorazu różnicowego) · CC BY-SA 4.0
- Open AGH e-podręczniki - Pochodna funkcji jednej zmiennej rzeczywistej, moduł „Pochodna funkcji a styczna do wykresu funkcji” (sieczne przechodzą w styczną, równanie stycznej) · CC BY-SA 4.0
- Dziennik Ustaw 2024 poz. 1019 - podstawa programowa matematyki dla liceum (definicja pochodnej, interpretacja fizyczna: prędkość chwilowa, i geometryczna: styczna) · dokument urzędowy
- CKE - Informator o egzaminie maturalnym z matematyki, poziom rozszerzony (zadanie 9: prędkość jako pochodna funkcji położenia, PDF) · dokument urzędowy
- CKE - Wybrane wzory matematyczne na egzamin maturalny z matematyki (równanie stycznej, PDF) · dokument urzędowy
- Wikibooks - Analiza matematyczna/Rachunek różniczkowy (definicja pochodnej, pochodna jako współczynnik kierunkowy stycznej) · CC BY-SA 4.0
- Wikibooks - Analiza matematyczna/pochodne (pochodna jako tempo zmiany, prędkość chwilowa) · CC BY-SA 4.0