Przejdź do treści
PL - Język: Polski
MatematykaLiceum i technikumTrudne

Pudełko o największej objętości

Z prostokątnego arkusza tektury o wymiarach 30 cm×48 cm30\ \text{cm} \times 48\ \text{cm} wycinamy w rogach cztery jednakowe kwadraty o boku xx. Potem zaginamy boki do góry i otrzymujemy otwarte pudełko (bez pokrywy) w kształcie prostopadłościanu.

Dla jakiej długości xx objętość pudełka jest największa? Oblicz tę objętość.

Wskazówkapokaż

Zapisz wymiary pudełka za pomocą xx: wysokość to xx, a każdy bok dna jest krótszy od boku arkusza o 2x2x. Zanim zaczniesz szukać maksimum, ustal, jakie wartości może przyjmować xx.

Rozwiązanienajpierw spróbuj samodzielnie

Krok 1. Zapisujemy wymiary pudełka

Po wycięciu kwadratów z obu końców każdy bok arkusza skraca się o 2x2x. Dno pudełka ma więc wymiary (48−2x)(48 - 2x) i (30−2x)(30 - 2x), a wysokość pudełka to xx:

a=48−2xb=30−2xh=x\begin{aligned} a &= 48 - 2x \\ b &= 30 - 2x \\ h &= x \end{aligned}

Krok 2. Ustalamy dziedzinę

Wszystkie wymiary muszą być dodatnie. Warunek x>0x > 0 to wysokość, a 30−2x>030 - 2x > 0 daje x<15x < 15. Warunek 48−2x>048 - 2x > 0 daje x<24x < 24, ale to już wynika z x<15x < 15. Zatem:

x∈(0,15)x \in (0, 15)

Krok 3. Zapisujemy wzór na objętość

Objętość prostopadłościanu to iloczyn trzech wymiarów:

V(x)=x(48−2x)(30−2x)V(x) = x(48 - 2x)(30 - 2x)

Mnożymy dwa nawiasy:

(48−2x)(30−2x)=1440−96x−60x+4x2=4x2−156x+1440\begin{aligned} &(48 - 2x)(30 - 2x) \\ &= 1440 - 96x - 60x + 4x^2 \\ &= 4x^2 - 156x + 1440 \end{aligned}

Mnożymy przez xx:

V(x)=4x3−156x2+1440x\boxed{V(x) = 4x^3 - 156x^2 + 1440x}

Krok 4. Obliczamy pochodną

Różniczkujemy każdy wyraz osobno:

V′(x)=12x2−312x+1440V'(x) = 12x^2 - 312x + 1440

Wyłączamy wspólny czynnik 1212:

V′(x)=12(x2−26x+120)V'(x) = 12(x^2 - 26x + 120)

Krok 5. Szukamy miejsc zerowych pochodnej

Rozwiązujemy równanie x2−26x+120=0x^2 - 26x + 120 = 0. Liczymy wyróżnik:

Δ=262−4⋅120=676−480=196\begin{aligned} \Delta &= 26^2 - 4 \cdot 120 \\ &= 676 - 480 \\ &= 196 \end{aligned}

Zatem Δ=14\sqrt{\Delta} = 14, a pierwiastki to:

x1=26−142=6x2=26+142=20\begin{aligned} x_1 &= \frac{26 - 14}{2} = 6 \\ x_2 &= \frac{26 + 14}{2} = 20 \end{aligned}

Liczba 2020 nie należy do dziedziny (0,15)(0, 15), więc w dziedzinie pochodna zeruje się tylko w x=6x = 6. Pochodną możemy zapisać w postaci iloczynowej:

V′(x)=12(x−6)(x−20)V'(x) = 12(x - 6)(x - 20)

Krok 6. Badamy znak pochodnej w dziedzinie

Dla każdego xx z dziedziny czynnik x−20x - 20 jest ujemny. Znak pochodnej zależy więc od czynnika x−6x - 6. Sprawdzamy na przykładowych liczbach:

V′(1)=12⋅(−5)⋅(−19)=1140>0V′(10)=12⋅4⋅(−10)=−480<0\begin{aligned} V'(1) &= 12 \cdot (-5) \cdot (-19) \\ &= 1140 > 0 \\ V'(10) &= 12 \cdot 4 \cdot (-10) \\ &= -480 < 0 \end{aligned}
xx znak V′(x)V'(x) V(x)V(x)
(0,6)(0, 6) ++ rośnie
66 00 maksimum
(6,15)(6, 15) −- maleje

Funkcja rośnie na całym przedziale (0,6⟩(0, 6\rangle i maleje na całym przedziale ⟨6,15)\langle 6, 15). Dlatego w x=6x = 6 osiąga nie tylko maksimum lokalne, ale też największą wartość w całej dziedzinie.

Krok 7. Obliczamy największą objętość

Dla x=6x = 6 wymiary pudełka to:

a=48−12=36b=30−12=18h=6\begin{aligned} a &= 48 - 12 = 36 \\ b &= 30 - 12 = 18 \\ h &= 6 \end{aligned}

Objętość:

V(6)=36⋅18⋅6=3888\begin{aligned} V(6) &= 36 \cdot 18 \cdot 6 \\ &= 3888 \end{aligned}

Odpowiedź

x=6 cm\boxed{x = 6\ \text{cm}}
Vmax⁡=3888 cm3\boxed{V_{\max} = 3888\ \text{cm}^3}

Trzeba wyciąć kwadraty o boku 6 cm6\ \text{cm}. Pudełko ma wtedy wymiary 36 cm×18 cm×6 cm36\ \text{cm} \times 18\ \text{cm} \times 6\ \text{cm} i największą możliwą objętość, 3888 cm33888\ \text{cm}^3.

Teoria do tego zadaniaKurs: Pochodne od podstaw

Źródła

Fakty na tej stronie sprawdziliśmy w tych źródłach. Wszystkie można swobodnie wykorzystywać - mają otwartą licencję albo nie podlegają prawu autorskiemu.

  1. Open AGH e-podręczniki - I. Michalik, T. Zabawa, Pochodna funkcji jednej zmiennej rzeczywistej, moduł „Ekstrema lokalne. Wartość najmniejsza i największa funkcji” (warunek konieczny i wystarczający ekstremum, zagadnienia ekstremalne) · CC BY-SA 4.0
  2. Open AGH e-podręczniki - I. Michalik, T. Zabawa, Pochodna funkcji jednej zmiennej rzeczywistej, moduł „Zastosowanie pochodnej. Twierdzenie Rolle'a i Lagrange'a. Pochodna a monotoniczność funkcji” (znak pochodnej a monotoniczność w przedziale) · CC BY-SA 4.0
  3. Dziennik Ustaw 2024 poz. 1019 - podstawa programowa matematyki dla liceum i technikum, zakres rozszerzony, XIII.5 i XIII.6 (pochodna do badania monotoniczności, zadania optymalizacyjne z zastosowaniem pochodnej) · dokument urzędowy
  4. CKE - Informator o egzaminie maturalnym z matematyki jako przedmiotu dodatkowego (poziom rozszerzony) od roku szkolnego 2024/2025 (wymaganie XIII.6R: zadania optymalizacyjne z zastosowaniem pochodnej, PDF) · dokument urzędowy
  5. CKE - Wybrane wzory matematyczne na egzamin maturalny z matematyki (rozdział 16: pochodna sumy i pochodne funkcji potęgowych, PDF) · dokument urzędowy
  6. Wikibooks - Analiza matematyczna/Rachunek różniczkowy (ekstremum: pochodna równa zeru i zmieniająca znak) · CC BY-SA 4.0
  7. Active Calculus (M. Boelkins) - 3.6 Applied Optimization (otwarte pudełko z kartonu z kwadratami wyciętymi w rogach, dziedzina zmiennej) · CC BY-SA 4.0

Więcej zadań: matematyka