Pudełko o największej objętości
Z prostokątnego arkusza tektury o wymiarach wycinamy w rogach cztery jednakowe kwadraty o boku . Potem zaginamy boki do góry i otrzymujemy otwarte pudełko (bez pokrywy) w kształcie prostopadłościanu.
Dla jakiej długości objętość pudełka jest największa? Oblicz tę objętość.
Wskazówkapokaż
Zapisz wymiary pudełka za pomocą : wysokość to , a każdy bok dna jest krótszy od boku arkusza o . Zanim zaczniesz szukać maksimum, ustal, jakie wartości może przyjmować .
Rozwiązanienajpierw spróbuj samodzielnie
Krok 1. Zapisujemy wymiary pudełka
Po wycięciu kwadratów z obu końców każdy bok arkusza skraca się o . Dno pudełka ma więc wymiary i , a wysokość pudełka to :
Krok 2. Ustalamy dziedzinę
Wszystkie wymiary muszą być dodatnie. Warunek to wysokość, a daje . Warunek daje , ale to już wynika z . Zatem:
Krok 3. Zapisujemy wzór na objętość
Objętość prostopadłościanu to iloczyn trzech wymiarów:
Mnożymy dwa nawiasy:
Mnożymy przez :
Krok 4. Obliczamy pochodną
Różniczkujemy każdy wyraz osobno:
Wyłączamy wspólny czynnik :
Krok 5. Szukamy miejsc zerowych pochodnej
Rozwiązujemy równanie . Liczymy wyróżnik:
Zatem , a pierwiastki to:
Liczba nie należy do dziedziny , więc w dziedzinie pochodna zeruje się tylko w . Pochodną możemy zapisać w postaci iloczynowej:
Krok 6. Badamy znak pochodnej w dziedzinie
Dla każdego z dziedziny czynnik jest ujemny. Znak pochodnej zależy więc od czynnika . Sprawdzamy na przykładowych liczbach:
| znak | ||
|---|---|---|
| rośnie | ||
| maksimum | ||
| maleje |
Funkcja rośnie na całym przedziale i maleje na całym przedziale . Dlatego w osiąga nie tylko maksimum lokalne, ale też największą wartość w całej dziedzinie.
Krok 7. Obliczamy największą objętość
Dla wymiary pudełka to:
Objętość:
Odpowiedź
Trzeba wyciąć kwadraty o boku . Pudełko ma wtedy wymiary i największą możliwą objętość, .
Źródła
Fakty na tej stronie sprawdziliśmy w tych źródłach. Wszystkie można swobodnie wykorzystywać - mają otwartą licencję albo nie podlegają prawu autorskiemu.
- Open AGH e-podręczniki - I. Michalik, T. Zabawa, Pochodna funkcji jednej zmiennej rzeczywistej, moduł „Ekstrema lokalne. Wartość najmniejsza i największa funkcji” (warunek konieczny i wystarczający ekstremum, zagadnienia ekstremalne) · CC BY-SA 4.0
- Open AGH e-podręczniki - I. Michalik, T. Zabawa, Pochodna funkcji jednej zmiennej rzeczywistej, moduł „Zastosowanie pochodnej. Twierdzenie Rolle'a i Lagrange'a. Pochodna a monotoniczność funkcji” (znak pochodnej a monotoniczność w przedziale) · CC BY-SA 4.0
- Dziennik Ustaw 2024 poz. 1019 - podstawa programowa matematyki dla liceum i technikum, zakres rozszerzony, XIII.5 i XIII.6 (pochodna do badania monotoniczności, zadania optymalizacyjne z zastosowaniem pochodnej) · dokument urzędowy
- CKE - Informator o egzaminie maturalnym z matematyki jako przedmiotu dodatkowego (poziom rozszerzony) od roku szkolnego 2024/2025 (wymaganie XIII.6R: zadania optymalizacyjne z zastosowaniem pochodnej, PDF) · dokument urzędowy
- CKE - Wybrane wzory matematyczne na egzamin maturalny z matematyki (rozdział 16: pochodna sumy i pochodne funkcji potęgowych, PDF) · dokument urzędowy
- Wikibooks - Analiza matematyczna/Rachunek różniczkowy (ekstremum: pochodna równa zeru i zmieniająca znak) · CC BY-SA 4.0
- Active Calculus (M. Boelkins) - 3.6 Applied Optimization (otwarte pudełko z kartonu z kwadratami wyciętymi w rogach, dziedzina zmiennej) · CC BY-SA 4.0